Balık Temizlerken Eller Kokmadan Nasıl Yapılır
Balığı kendi mutfağınızda temizlemek, tezgâhta hazır fileto almaktan hem daha ekonomik hem de tazelik açısından daha güvenilir. Ama işin bir de ertesi var: elinizi üç kez sabunlasanız da parmak uçlarınızda kalan o inatçı koku. İyi haber şu ki bu koku kimyasal olarak çözülebilir bir sorun ve mutfağınızda zaten bulunan üç dört malzeme yeterli.
Balık kokusu elde neden bu kadar kalıcı?
Kokunun kaynağı balığın etinde bulunan trimetilamin adlı bazik bir bileşik. Balık tazeyken bu madde kokusuz haldedir; balık bekledikçe ve etine hava değdikçe açığa çıkar. Bazik olması işin anahtarı: bazlar asitlerle birleştiğinde nötrleşir ve uçuculuğunu kaybeder. Yani elinizi sabunla ovmak yerine asitli bir şeyle ovmak çok daha etkilidir. Sabun yağı çözer, kokuyu değil.
O zaman sabun hiç işe yaramıyor mu?
Yarıyor ama tek başına yetmiyor. Sabun, balığın yağını ve mukusunu alır; kokuyu taşıyan bileşik ise deriye ve tırnak diplerine yerleşmiş durumdadır. Doğru sıra şu: önce asitle nötrleştir, sonra sabunla yıka. Ters sırada yaparsanız kokuyu sabunun altına hapsetmiş olursunuz.
Adım adım: balık kokusu temizleme yöntemi
- Temizliğe başlamadan önce elinizi ıslatmayın. Kuru el, kuru cilt demektir; ıslak deri gözenekleri açar ve kokuyu daha derine çeker. Ellerinizi hafifçe kurulayıp öyle başlayın.
- Ellerinize ince bir kat sıvı yağ sürün. Bir çay kaşığı ayçiçek yağı yeter. Bu, deri ile balık suyu arasında bariyer oluşturur. Eldiven kullanacaksanız bu adımı atlayabilirsiniz, ama eldivenle çalışmak bıçak hâkimiyetini azaltır.
- Balığı akan suyun altında değil, tuzlu su dolu bir kapta temizleyin. Bir litre suya bir yemek kaşığı kaya tuzu. Tuzlu su hem pulları gevşetir hem mukusu çözer, hem de sıçrayan damlaların tezgâha koku bulaştırmasını azaltır. Balığı temizledikten sonra 10 dakika bu suda bekletmek etin kokusunu da hafifletir.
- İşiniz bitince elinizi önce asitle ovun. Yarım limonun suyunu avucunuza sıkın veya bir yemek kaşığı üzüm sirkesi ya da turşu suyu dökün. Parmak aralarını, tırnak diplerini ve bilek çevresini 30 saniye ovalayın. Aceleye getirmeyin; nötrleşme zaman ister.
- Üzerine bir tutam tuz veya karbonat ekleyip peeling yapın. Tuz mekanik olarak ovar, karbonat ise geride kalan asidi dengeleyip kokuyu bağlar. Sert ovmayın, cildinizi tahriş edersiniz.
- Ilık suyla durulayın, sonra sabunlayın. Kaynar su kullanmayın; sıcak su proteini deriye yapıştırır. Ilık su idealdir.
- Son adım: paslanmaz çelik. Musluğun altında ellerinizi paslanmaz çelik bir kaşığa veya evyenin kendisine 20-30 saniye sürtün. Çelikteki demir iyonlarının kükürtlü ve aminli bileşiklerle tepkimeye girdiği bilinen bir yöntemdir; artakalan izi ciddi biçimde azaltır.
- Nemlendirici sürün. Limon, tuz ve sirke üçlüsü cildi kurutur. Kuruyan cilt çatlar, çatlaklar kokuyu tutar. Bir sonraki sefer için de yatırım yapmış olursunuz.
Kesme tahtası ve bıçak ne olacak?
Eller temizlense de tahta kokuyorsa mutfak kokmaya devam eder. Ahşap tahtayı yarım limon ve kaba tuzla ovun, 10 dakika bekletip durulayın. Plastik tahtada karbonat bulamacı (üç ölçü karbonat, bir ölçü su) daha iyi sonuç verir. Bıçağı hemen yıkayın; kuruyan balık suyu metalde leke ve koku bırakır.
Sık yapılan hatalar
- Balığı doğrudan musluk altında temizlemek. Sıçrayan mikro damlalar tezgâha, dolap kapaklarına ve kıyafetinize dağılır. Koku elden değil, mutfaktan gelmeye başlar.
- Sıcak suyla yıkamak. Sıcaklık kokulu bileşiği uçurup burnunuza taşır ve proteinin deriye tutunmasını kolaylaştırır.
- Limonu sıkıp hemen durulamak. Asidin işini yapması için en az yarım dakika temas etmesi gerekir.
- Bulaşık deterjanını tek çare sanmak. Yağ çözer ama amini nötrleştirmez.
- Kolonya veya parfüm sıkmak. Kokuyu kapatır, yok etmez; alkol uçtuğunda balık kokusu geri gelir, üstelik kaynaşmış bir tonda.
- Çöpü mutfakta bırakmak. Balığın iç organları ve solungaçları en yoğun koku kaynağıdır. Ayrı bir poşete koyup ağzını bağlayın ve mümkünse hemen dışarı çıkarın; buzlukta bekletmek de geçerli bir çözümdür.
- Yağ bariyeri adımını atlamak. En küçük emekle en büyük farkı yaratan adım budur ve çoğu kişi gereksiz görüp geçer.
Peki koku yine de kalırsa?
Nadiren, özellikle uskumru ve palamut gibi yağlı balıklarda iz kalabilir. Bu durumda kahve telvesiyle ellerinizi ovun; telvenin gözenekli yapısı kokuyu adsorbe eder. Alternatif olarak bir avuç maydanoz sapını avucunu